Authors: Dr. Savita Saxena,Dr. Anil Kumar
ISBN : 9789389294781
डाॅ. भीमराव अम्बेडकर विश्वविद्यालय, आगरा
पाठ्यक्रम
विषयों एवं विद्यालयी विषय की समझ
इकाई 1- अध्ययन विषयों का ज्ञान
1द्ध विद्यालयी स्तर पर अध्ययन विषयों का अर्थ, प्रकृति एवं क्षेत्र।
2द्ध अध्ययन विषयों का महत्व।
3द्ध अन्य विषयों से सह-सम्बन्ध।
इकाई 2- विषयों का ऐतिहासिक पक्ष
1द्ध विभिन्न विषयों के ऐतिहासिक पक्ष विज्ञान, सामाजिक विज्ञान, भाषा, गणित, वाणिज्य, गृहविज्ञान एवं ललित कला।
2द्ध विद्यालयी स्तर पर विभिन्न विषयों की न्यायोचित् आलोचना (दार्षनिक एवं मनोवैज्ञानिक आधार पर)।
इकाई 3- विषय का आधुनिक पक्ष
1द्ध भविष्य की आवष्यकताओं एवं सामाजिक नैतिकता के आधार पर विषयों के आधुनिक पक्ष।
2द्ध विद्यालयी पाठ्यक्रम में विषयों की चुनौतियाँ।
इकाई 4- विषयों का प्रारूप
1द्ध विषय-वस्तु का सिद्धान्त- आवष्यकता सिद्धान्त एवं स्वच्छता सिद्धान्त।
2द्ध विद्यालयी स्तर पर विषयों के प्रारूप का उदाहरण।
इकाई 5- विषयों की संस्तुति/सिफारिष
1द्ध कोठारी आयोग, मुदालियर आयोग द्वारा विषयों की संस्तुति/सिफारिष।
2द्ध राष्ट्रीय षिक्षा नीति की संस्तुति/सिफारिष।
ैलससंइने
न्दकमतेजंदकपदह क्पेबपचसपदमे ंदक ैबीववस ैनइरमबजे
न्दपज प्रू ज्ञदवूसमकहम व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध डमंदपदहए छंजनतम ंदक ैबवचम व िक्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमसण्
2द्ध प्उचवतजंदबम व िक्पेबपचसपदमेण्
3द्ध ब्वततमसंजपवद ूपजी वजीमत क्पेबपचसपदमेण्
न्दपज प्प्रू भ्पेजवतपबंस ।ेचमबजे व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध भ्पेजवतपबंस ।ेचमबजे व िक्पििमतमदज क्पेबपचसपदमे ैबपमदबमए ैवबपंस ैबपमदबमए स्ंदहनंहमए डंजीमउंजपबेए ब्वउउमतबमए भ्वउम ैबपमदबम ंदक थ्पदम ।तजण्
2द्ध ब्तपजपबंस श्रनेजपपिबंजपवद व िक्पििमतमदज क्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमस ;व्द जीम ठंेपे व िच्ीपसवेवचीपबंस ंदक च्ेलबीवसवहपबंसद्धण्
न्दपज प्प्प्रू डवकमतद ।ेचमबज व िक्पेबपचसपदम
1द्ध डवकमतद ।ेचमबज व िक्पेबपचसपदम वद जीम ठंेपे व िथ्नजनतम छममके ंदक ैवबपंस म्जीपबेण्
2द्ध ब्ींससमदहमे व िक्पेबपचसपदमे पद ैबीववस ब्नततपबनसनउण्
न्दपज प्टरू थ्तंउपदह व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध ज्ीमवतल व िब्वदजमदजरू छममक ज्ीमवतल ंदक भ्लहपमदम ज्ीमवतलण्
2द्ध च्ंतंकपहउ व िथ्तंउपदह क्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमसण्
न्दपज टरू त्मबवउउमदकंजपवद व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध त्मबवउउमदकंजपवद व िक्पेबपचसपदमे इल ज्ञवजींतप ब्वउउपेेपवदए डनकंसपंत ब्वउउपेेपवदण्
2द्ध त्मबवउउमदकंजपवद इल छंजपवदंस म्कनबंजपवदंस च्वसपबलण्
राजा महेन्द्र प्रताप सिंह राज्य विष्वविद्यालय, अलीगढ़
पाठ्यक्रम
विषयों एवं विद्यालयी विषय की समझ
इकाई 1- अध्ययन विषयों का ज्ञान
1द्ध ज्ञान- अर्थ एवं विभ्न्नि दृष्टिकोण
2द्ध विद्यालयी स्तर पर अध्ययन विषयों का अर्थ, प्रकृति एवं क्षेत्र।
3द्ध अध्ययन विषयों का महत्व।
4द्ध अन्य विषयों से सह-सम्बन्ध।
इकाई 2- अध्ययन विषयों का ऐतिहासिक पक्ष
1द्ध विभिन्न अध्ययन विषयों के ऐतिहासिक पक्ष विज्ञान, सामाजिक विज्ञान, भाषा, गणित, वाणिज्य, गृहविज्ञान एवं ललित कला।
2द्ध विद्यालयी स्तर पर विभिन्न विषयों की न्यायोचित् आलोचना (दार्षनिक एवं मनोवैज्ञानिक आधार पर)।
3द्ध भविष्य की आवष्यकताओं एवं सामाजिक नैतिकता के आधार पर अध्ययन विषयों के आधुनिक पक्ष।
इकाई 3- विषयों का प्रारूप
1द्ध विषय-वस्तु का सिद्धान्त- आवष्यकता सिद्धान्त एवं स्वच्छता सिद्धान्त।
2द्ध विद्यालयी स्तर पर विषयों के प्रारूप का उदाहरण।
3द्ध विद्यालयी पाठ्यक्रम में अध्ययन विषयों की चुनौतियाँ।
इकाई 4- विषयों की संस्तुति/सिफारिष
1द्ध कोठारी आयोग, मुदालियर आयोग द्वारा विषयों की संस्तुति/सिफारिष।
2द्ध राष्ट्रीय षिक्षा नीति की संस्तुति/सिफारिष।
ैलससंइने
न्दकमतेजंदकपदह क्पेबपचसपदमे ंदक ैबीववस ैनइरमबजे
न्दपज प्रू ज्ञदवूसमकहम व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध ज्ञदवूसमकहमरूडमंदपदह ंदक टंतपवने च्मतेचमबजपअमेण्
2द्ध डमंदपदहए छंजनतम ंदक ैबवचम व िक्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमसण्
3द्ध प्उचवतजंदबम व िक्पेबपचसपदमेण्
4द्ध ब्वततमसंजपवद ूपजी वजीमत क्पेबपचसपदमेण्
न्दपज प्प्रू भ्पेजवतपबंस ।ेचमबजे व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध भ्पेजवतपबंस ।ेचमबजे व िक्पििमतमदज क्पेबपचसपदमे ैबपमदबमए ैवबपंस ैबपमदबमए स्ंदहनंहमए डंजीमउंजपबेए ब्वउउमतबमए भ्वउम ैबपमदबम ंदक थ्पदम ।तजण्
2द्ध ब्तपजपबंस श्रनेजपपिबंजपवद व िक्पििमतमदज क्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमस ;व्द जीम ठंेपे व िच्ीपसवेवचीपबंस ंदक च्ेलबीवसवहपबंसद्धण्
3द्ध डवकमतद ।ेचमबज व िक्पेबपचसपदम वद जीम ठंेपे व िथ्नजनतम छममके ंदक ैवबपंस म्जीपबेण्
न्दपज प्प्प्रू थ्तंउपदह व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध ज्ीमवतल व िब्वदजमदजरू छममक ज्ीमवतल ंदक भ्लहपमदम ज्ीमवतलण्
2द्ध च्ंतंकपहउ व िथ्तंउपदह क्पेबपचसपदमे ंज ैबीववस स्मअमसण्
3द्ध ब्ींससमदहमे व िक्पेबपचसपदमे पद ैबीववस ब्नततपबनसनउण्
न्दपज प्टरू त्मबवउउमदकंजपवद व िक्पेबपचसपदमे
1द्ध त्मबवउउमदकंजपवद व िक्पेबपचसपदमे इल ज्ञवजींतप ब्वउउपेेपवदए डनकंसपंत ब्वउउपेेपवदण्
2द्ध त्मबवउउमदकंजपवद इल छंजपवदंस म्कनबंजपवदंस च्वसपबलण्
Specific References